Грибовка Фестиваль
logotype

"Чүглүг" чагааларга...

mengi-75@mail.ru

Тыва үжүктер

Бээр бас ҢҮӨ!

Тыва Википедия

 

Башкылар

Экии, хүндүлүг башкылар! Сайт кылдырар күзелдиг башкылар бар болза tuva@mail.ru че бижиптиңер.

Чижээ: менги.башкы.рф азы mengi.bashky.ru ышкаш боор.

Хүндүткел-биле, Эраст Хертек.

Тыва солуннар

Куулар Черлиг-оолдуң "Шораан" деп тоожузунга кичээл-конференция PDF Печать E-mail
Автор: Меңги Ооржак   
09.02.2013 21:12

Кужугет Шончалай Ивановна,

Баян-Тала школазының тыва дыл, чогаал башкызы.

Сорулгазы: 1. «Шораан» деп тоожуга алган билиглерин катаптап, билиин ханыладыры

 

2. Дыңнадыглар кылып, класстың мурнунга аас-биле шын, тода чугаалаарын чедип алыр.

 

3. Тура-соруктуг, шыдамык, чуртталганы үнелеп билир, эки кижилер болурунга кижизидер.

 

Кичээлдиң дерилгези: Кичээлдиң чорудуунуң аайы-биле тургускан презентация,  Ч.Ч. Кууларның чуруу, уругларның чураан чуруктары, видеофильм «Он без ног, она без рук, но это балет»

Кичээлдиң чорудуу:

1. Организастыг кезээ.

-Экии, уруглар!

 

Боданырын негээр проблемниг айтырыглар салыры.

- Кижини чүү чүве кижи кылдыр хевирлеп каан деп бодаар силер?

- Күш-ажыл.

Ынчангаш бөгүн, ёзулуг-ла эрес-кежээ кижилер бис деп чүүлдү бадыткап, кичээливисте эки ажылдаарын күзедим.

«Шораан» деп тоожунуң кол бодалын чүү деп эгениң адында сиңген деп чугаалажып турган ийик бис.

- Шын-дыр, «Салымга канчап чагыртыр»

«Салым» деп сөстүң утказын чугаалажып көрээлиңер. Тайылбыр словарьда утказы:

1-ги утказы: 1. Үүле – салым

2. Амыдыралда кижиден хамаарышпас болуушкуннар, байдалдар

Номчулга конференциязын эрттирер сорулгавыс: «Шораан» деп тоожунуң дугайында билиивисти хынап, чогаалды амыдырал-биле холбап, улам ханы билип алыры.

Конференцияның эртер чурумунда ышкаш класс аңгы-аңгы секцияларга чардынган. Секция бүрүзү онаалгаларны алган турган силер.

Номчулга конференциязында ажылдаар секцияларвыс /презентация/. Кичээл дургузунда эштериңерниң кылган ажылын эки дыңнавышаан, үнелээр силер.

Үнелээрде силерниң мурнуңарда  саазыннар бар, аңаа демдектер салыр силер. Эң эки деп бодаар болзуңарза беш, оон шала сонуургаваан болзуңарза, дөрт, оон арай багай болза үш.  Араңарда сүмележип оргаш, ол бөлүктүң ажылын ниитизи-биле канчаар ажылдаанын көргеш үнелээр силер.

Самбырада таблица астынган берген үнелелин мында демдеглеп каар. Кандыг демдек хөй болдур кадыптарывыска хой санныг бөлүк эки ажылдаан болур.

} Чурукчулар – тоожуну чуруктар дузазы -биле утказын чугаалаар.

} Психологтар – Шорааннын характерин чуруп коргузер.

} Филологтар – тоожунун уран – чечен дылын сайгарар

} Хөгжүмчүлер – Солаан Базыр-оолдун бижээн ырыларын күүседир.

Чурукчулар боттарының чогаалга хамаарыштыр чуруп алган чуруктарын тайылбырлаар бээр-дир, уруглар .

-Эр-хейлер! Чогаалдың ниити утказын кысказы-биле чугаалап көрүңерем.

Орус чогаалда шак мындыг уткалыг чогаалдың адын чүү деп адаар ийик. (Короленко «Слепой музыкант» )

Психологтар.

Ынчангаш Шораан эрестиг, тывынгыр, баштак, угаанныг, шыдамык деп билдивис. Човалаң ону кызагдап шыдаваан.

Филологтарның секциязы.

Айдысмаа . Чогаалдың маадыры караа көрбес болгаш дылы база онзагай. Чүвелерни тайылбырлаарда чиктиг, солун кылдыр тайылбырлап каан. Чогаалдан чижектер киирер. В.Г.Короленконуӊ «Слепой музыкант» деп чогаалыныӊ дылы-биле деӊнээри.

Хөгжүмчүлер

Солаан Базыр-оол каш ыры бижээн ийик? Кымнарга бижип турганыл?

2 ырыны күүседир. «Арыкчыгаш», «Күскү сесерликке».

Физминутка.

- Ам карактарывыс шийипкеш, катап ажыдыптыӊар. Ынчалдыр 3 катап катаптаӊар.

- Ам элээн үр хаап алгаш, чүнү дыӊнап турарыӊарны чугаалап көрүӊерем.

«Селби кижиниӊ чанынга, саа базар» деп үлегер домакта ышкаш Шораанны бичии –даа болза деткип, кээргээн сеткиливисти илереткенивис ол.

Өөреникчилерниӊ боттарыныӊ салып алган демдектерин журналга салыр. Ниитизи-биле бөлүктерниӊ демдээн база үндүрер.

Онаалга бээр.

} З.Казанцеванын «Раненый орел» деп барымдаалыг тоожузундан дыӊнадыг бижип эккээр.

} «Салымга канчап чагыртырыл» деп чогаадыг бижииринге белеткенир.

} «Салымга канчап чагыртырыл» деп темага кичээлде чугаалашкан азы өске-даа талантылыг кижилерниӊ дугайында презентация кылыры.

- Ам дараазында бир ыры ырлап бээр мен. Аялгазын Василий Сергеевич Безъязыков дээр. Бо атты дыңнаан –дыр силер бе боданып олуруңар?

-Ийе, «Композитор-биле ужуражылга» деп эгеде Шораанныӊ клубка концерт көрүп чеде бергеш, ужурашканы. Ол база караа көрбес композитор.

Караокеге «Саянские горы» деп ырыны салыр.

З. Казанцеваныӊ «Раненный орел» деп ному-биле таныштырар.

Видеофильм салыр. Човалаӊга кызагдаткан кижилерниӊ танцыны күүседип турары.

«Он без ног, она без рук, но это балет» 3 мин.

Бөгүнгү кичээлде маадырларывыс салымынга чагыртып чораан-дыр бе?

Чок. Олар салымынга чагыртпайн, чуртталганың каас-чаражын үнелеп, көрүп шыдаан кижилер.

-Оларның амыдыралда таварышкан човалаңын бодап кээрге, аарышкы чүү-даа эвес, муңгаралдарны хир ышкаш аштап кааптарывыска арлы бээр. А олар ынчап шыдаар бе? Чок. Ынчалза-даа оларда черле каржы, дошкун сеткил чок. Салымымның багын дээш дүжүп бербээн маадырлыг кижилер.

Шак ындыг кижилерниң адын алдын үжүктер-биле бижээш, үлегер ап чоруурлуңар. Ынчангаш эриг баарлыг, кээргээчел, кижизиг болуңар. Бергелерге таваржы берген кижилерге дузалажып чоруңар.

-Бөгүнгү кичээлди сонуургадыӊар бе, уруглар?

- Сонуургаан болзуӊарга беш адырны көдүрер силер, чамдык чүүлдер солун эвес болду деп бодаар болзуӊарза, дөрбелчин фигураны базар силер, оон арай билдинмес чүүлдер бар болган болза, үш булуӊчукту көдүрер силер.

Эки ажылдааныңар дээш четтирдим, уруглар.

Ниити утказы.

Чакыймаа биле Багыр Кыргыстың өг-бүлезиниң бирги оглу Шораан улаанут деп аарыгга таварышкаш, 3 айлыында караа көрбес апарган. Бичиизинде-ле ооң музыкага салымныын улуг улус эскерип турган. Дааш бүрүзүн кайыын кээп турарын кым чугааланып турарын черле часпас турган. Даайы Сотпа аңаа мандолина белекке берген. Ол дораан өөренип алган. Оон Сандак кырган-ачазы бызаанчы берген. Сандак ирей, ада-иези күш-ажылга өөреткен. Күш-ажылга хандыкшааш, шугулу чидип, чазык, хөглүү аажок апарган. Школага база-ла Сандак кырган-ачазы дуңмазы Олчаңмааның чанынче чугаалажып өөредип каан. Ол кончуг бергелерни шыдамыы-биле эртип, сөөлүнде Оренбургтуң караа көрбес уруглар школазын, оон Курскиниң хөгжүм учлище-интернадын кызыл диплом – биле дооскан.

Аян

«Караа көзүлбес болгаш, Шораан үш харлыынга чедир үңгеп чоруй, чажыт эш-өөрүнден арай соңнап кылаштаан. Ол бир-ле эртен чүткүп тургаш, белинде өртээнден боштунуп алгаш, эргинни артап үнүпкен. Хой саап орган авазы ону көрүп кааш, кайгап-ла каан». Авазының үнүн дыңнааш чанынга чедип келирге, оглун көрүп турар деп бодааш, амырай бээр.

Эртине

«Карак чок кижи канчап эртем чедип алырыл? Эртем чокта, эртен-даа караңгы дээр-дир. Ындында-ла караңгы кижиге, эртем чокта, улам берге ыйнаан. Чоп кончуг хоранныг чоор! Ачамның саазындан кезип берген үжүктерин суйбап оргаш, дагыннаайн адыр. Эптеп салып тургаш, «Авай» деп бижээн.

Коңга эдиптерге, үнер дээш билбейн бичии Шеңнениң будуун төпкен. Оозу хомудааш, согур кижи сен бе дээн. Шораан карааның шилин чуура тепсепкеш, «Ийе, согур кижи мен. Көрүп алыңар» дээн. Оон Шеңне билбедим акый дээш буруузун миннип турган. 

Дун-Хор

«Олчаңмаа Шораанның кады төрээн дуңмазы. Ол акызынга кончуг ынак. Бажыңынга дыштанылгада келгеш, школага-даа акызының караа болуп дузалажыр турган». 

Чаа-Хөл суурнуң клуб баянизи Владимир Муравьев баянга өөреткен башкызы.

Психологтарның секциязы

Ачыты

Шораан, суг курту дег, шимченгир төл болган. Ону бир көөрге, хем чанында чеде маңнай берген турар. Чиңге деп хемниң унунга олуруп алгаш боданып олурган бодалдары: "Бойдуста кайгамчык-ла үннер бар-дыр аа! Бо кежигни Сайлыг-Саарыг дээр. Мээң бо ойнап орар даштарым аразында ак даштар база бар. Ак, көк, сарыг, кызыл… А меңээ бүгү-ле чүве караңгы… өңнерниң чаражын өөрүм чаптап ханмас. Ында база өөрүшкү турган-дыр аа. Кажан-на караам көстүп келзе, ынчан-на көөр кижи-дир мен ийин..."

Чылгычы

Сандак биле Шораанның чугаазындан ооң чечен-мергени көстүп турар.

- Бээр кел, оглум! Буура кырында кара булуттар диргелип тур, удавас хадыыр боор, Эдер-Куйнуң хөөмейин барып дыңнаар бис бе?

- Оой, экис! Ынчаалы харын, кырган-ачай. Ам чаа чаңгы дугайында бодап олурдум. Часкы хаттар үрүп кээрге, Эдер- Куйну хөөмейлеп эгелээр дээр-ле болгай. Тоолзуг куйнуң ырын дыңнавайн, бо өртемчейде канчап дириг чоруур!

- Дириг чораан назынында диңмиттиг –ле чорбас бе деп ырлажыр ышкажык, эр-хей. Чечен менде, чечек черде дээр эрниң бирээзи сен-не-дир сен! Шораан. Чеве.

Доржу

Шораан баштак чаңныг.

Олчаңмаа Шораан школаже кирер деп турда : Хойлакаа башкы дыка эки башкы , чымчак- деп чугаалаарга, «Кадыг-чымчаан канчап билир, көөр карактыг эвес. Барып тудуп-суйбаар эвес». Адашкылар каттыржыпкан.

Аржаан. Шораан бирги класстан дораан ийи классче шилчидипкен. Ол дээрге Шораанның өөренирин, кызымаан көргүскен. Төрээн чогаалга, математикада шыырак турган.

Секция бүрүзүнге демдек салыры

 

Секцияның ады

Чугаалап турары тода, билдингир

Күүсеткени эки

Чурукчулар

Психологтар

Филологтар

Хогжумчулер

 

Обновлено 09.02.2013 21:30
 
Солун-дур бе? Эштериңге чугаала:

Добавить комментарий


Защитный код
Обновить

Үлегер домактар

Аныяаңдан адың камна

Бак сагыш башка халдаар

Далашкан күске сүтке дүжер

Тывызыктар

Тывызыым дытта, тоолум дошта

Итпе, итпе, кузуптар мен

Ашак-кадай чогушкан, аал ишти тоттурган

Тариналар

ОМ МАНИ ПАД МЕ ХУМ

ОМ ТАРЕ ТУУ ТАРЕ ТОРЕ СУУ ХАА

ОМ АРА БАЗА НАДИ