Дүрген-чугаалар Печать
Автор: Меңги Ооржак   
17.01.2012 18:51

 

ТГШИ-ниң 2006 чылда үндүргени  "МАТПААДЫР" деп чыындызындан (С.М.Орус-оол база Р.С.Чакар тург.) М.Н.Ооржак шилип парлаан.

  1. Билдим, билдим

Биче шынаа,

Шынаалаза __

Шыктыг алаак,

Алаактаза __

Арбын сүрүг,

Сүрүглезе ___

Сүттүг инек,

Инектезе __

Итпек, хойтпак,

Хойтпактаза __

дооза тодар,

Тодарлаза __

Тодуг-догаа.

  1. Билдим, билдим __

Биче хая,

Хаялаза __

Канзаё маас,

Маастаза __

Барба чүве,

Чүвелезе __

Чичик буга,

Бугалаза __

Мугур-доос,

Доостаза ___

Дошкун-Белек,

Белектезе ___

Бээ-шаа,

Шаалаза __

Чарык-курзук,

Курзуктаза___

Куу туман,

Туманназа __

Дуган-хүрээ,

Хүрээлезе __

Хүрээ дагыл,

Дагылдаза __

Дагыл-ла шоом.

  1. Билдим-билдим __

Биче шана,

Шаналза __

Шаптык хая,

Хаялаза __

Кааң маас,

Маастаза __

Булуң-Доос,

Доостаза __

Дойту белен,

Беленнезе __

Бээ далган,

Далганназа __

Даа төгүс,

Төгүстезе __

Дөрбен каас,

Каастаза __

Кара черим,

Черимнезе___

Чеди кулаш,

Кулаштаза __

Куу туман,

Туманназа __

Дүктүг ары,

Арылаза __

Арбын кузук,

Кузуктаза __

Куу хаг.

  1. Билдим-билдим

Биче шынаа,

Шынаалаза __

Шыргай сериин,

Серииннезе ___

Сериин чайлаг,

Чайлаглаза __

Чаагай сиген,

Сигеннезе __

Шими долар,

Доларлаза __

Доскаар хойтпак,

Хойтпактаза __

Хоолулуг чем.

  1. Билдим - билдим,

Биче шынаа,

Шынаалаза __

Шыргай арга,

Аргалаза __

Арай кадыр,

Кадырлаза __

Каскак озаң,

Озаңназа __

Орук кокпа,

Кокпалаза __

Хорум көшке,

Көшкелезе __

Көк туман,

Туманназа _

Тудуш меңги,

Меңгилезе __

Бедик чалым,

Чалымназа __

Чаъс дамды,

Дамдылаза __

Дааш-шимээн,

Шимээннезе,

Шиг-шаг,

Шаалаза __

Чарык хооргал,

Хооргалдаза,

Кончуу дегет,

Дегеттезе –

Дедир бат,

Батса-батса __

Балык оорга,

Ооргалаза __

Озаң шыргай,

Шыргайлаза __

Шырыш хадың,

Хадыңназа __

Кадыр ий,

Ийледирге__

Иргек адыг,

Адыглаза __

Ала карак,

Карактаза __

Хараалдыг боо,

Боолаза __

Борбак чүрек,

Чүректезе,

Чүктешки,

Чүктешкиде, __

Чүлдү, ужа, төш!

  1. Көрдүм-көрдүм

Көккүр дээрим!

Дээрлезе __

Дээлдиген куш.

Кушкаштаза__

Куду шынаа,

Шынаалаза__

Чылгы сүрүг,

Сүрүглезе __

Сүвүр-Таңды,

Таңдылаза __

Тараалыг шөл,

Шөлдендирзе,

Шөге-шөге,

Шөгелезе__

Чөөктүг өшкү,

Өшкүлензе __

Өреме, сүт,

Сүттендирзе __

Сүт дег айдың,

Айдыңналза __

Аалда инектер,

Инектендирзе __

Итпек, хойтпак,

Хойтпактаза __

Хонук үспес,

Үспестезе __

Үзүм-чигир,

Чигирлезе__

Чиирбейлиг тал,

Талдандырза __

Тала-дугай,

Дугайлаза__

Дугай-Бажы,

Баштандырза __

Баглаашта аът,

Аъттаныпса__

Акы-чеңге,

Чеңгелигде __

Чеми чемзиг!

  1. Билдим-билдим

Бир-ле чүүлдү

Чүл дизе__

Чүлдү-чүрек,

Чүректезе __

Чүген суглуу,

Суглуктаза –

Сула челер,

Челерлезе,

Чедер хову,

Ховулаза__

Хомду сынныг,

Сынныглаза__

Сыйда бора,

Боралаза __

Бодум аъдым.

  1. Өскелер-даа,

Өөрлер-даа,

Өөдежоктар-даа,

Өөлет, дөрбет-даа,

Өөр куштар-даа,

Өөр чон-даа,

Өске-башка-даа,

Өөр-өнер-даа,

Өөреникчи чон-даа,

Өөрүшкүлүг чон-даа

Өөрүшкүлүг чоруп тур.

  1. Дөө Ак-Хая ортузунда

Беш тарлан-шокар

Сарлык шарызын

Беш тарлан-шокар

Сарлык шарызы дивес болза,

Кандыг тарлан-шокар

Сарлык шарызын

Беш тарлан-шокар

Сарлык шарызы дээр боор.

  1. Торлаа, тогдук, торга, таан,

Терек, терезин, тен, тал,

Терге, тавак, тон, тонак,

Таёныыл, тараачын, төлээ,

Дес-дараалаан дес-дараа.


  1. Чарык паш

Чаваналаттынза,

Чаваналаттынзын,

Чаваналаттынмаза,

Чаваналаттынмазын!

Чадыр өг

Өглеттинзе,

Өглеттинзин.

Өглеттинмезе,

Өглеттинмезин!

  1. Чарык пажың

Чаваналаттынза __

Чаваналаттынзын,

Чаваналаттынмаза___

Чаваналаттынмазын!

Чарык хараачаң

Маганалаттынза __

Маганалаттынзын.

Маганалаттынмаза__

Маганалаттынмазын!

  1. Буга база бустазын,

Булут база бусталзын.

Булут база бусталзын,

Буга база бустазын.

  1. Эзирни хоюзар,

Эзерни чазаар,

Эзерни чазаар,

Эзирни хоюзар.

  1. Кижини кижи кижи дээрге,

Кижини кижи кижи дээр.

Кижини кижи кижи дивеске,

Кижини кижи кижи дивес.

ТГШИ-ниң 1994 чылда үндүргени  "Дүрген-чугаалар" деп чыындызындан (С.М.Орус-оол тург.) М.Н.Ооржак шилип парлаан.

Билидм-билдим

Биче шынаа,

Шынаалаза

Шыргай арга,

Аргалаза-

Арай кадыр,

Кадырлаза-

Каскак озаң,

Озаңназа-

Орук-кокпа,

Кокпалаза-

Хорум-көшке,

Көшкелезе-

Көк туман,

Туманназа-

Тудуш меңги,

Меңгилезе-

Бедик чалым,

Чалымназа –

Чаъс-дамды,

Дамдылаза-

Дааш-шимээн,

Шимээннезе,

Шиг-шаг,

Шаалаза-

Чарык хооргал,

Хооргалдаза-

Кончуу дегет,

Дегеттезе-

Дедир бат,

Батса-батса-

Баалык оорга,

Ооргалаза-

Озаң шыргай,

Шыргайлаза-

Шырыш хадың,

Хадыңназа-

Кадыр ий,

Ийледирге-

Иргек адыг,

Адыглаза-

Ала карак,

Карактаза-

Хараалдыг боо,

Боолаза-

Борбак чүрек,

Чүректезе-

Чүктешки,

Чүктешкиде-

Чүлдү, ужа, төш.

2. Билдим-билдим-

Билдей шавыр,

Шавырлаза-

Шанчык хая,

Хаялаза-

Калдар маас,

Маастаза-

Барба чигир,

Чигирлезе-

Чижик* буга,

Бугалаза-

Буурул доос,

Доостаза-

Допчук* белек,

Белектезе-

Берил далган,

Далганназа-

Даа төгүс,

Төгүстезе-

Дөрбүн карыш,

Карыштаза-

Кара черим,

Черимнезе-

Чеден кулаш,

Кулаштаза-

Куу туман,

Туманназа-

Думаа халаң,

Халаңназа-

Кайгалдай,

Кушкалдай.

Тайылбыр:

Чижик-бичии.

Допчук- хөй эвес.

Дөрбүн- дөрт

* * *

Кып-кып-

Кызыл-карак,

Каракайың

Кара хаайы,

Хаайлаза-

Кызыл-думчук,

Думчуктаза-

Туруг тевер,

Теверлерниң

Дерлии-ле көк,

Көккүрбейниң

Хөңнү доскут,

Доскуттаза-

Долгай таңды,

Таңдылаза-

Дагыр-эргек,

Эргектезе-

Эвегелчин,

Эвегенде-

Эвечигей,

Чанагашка

Чаглак болза,

Болбастаза-

Бора-даван,

Даванназа-

Далдырт-далдырт,

Далдыраза,

Даглап маңнаар,

Маңгырбайның

Башкы буду,

Буттугбайның

Буурул бажы,

Баштыгбайның

Бажы мелдер,

Мелдереңниң

Меңниг караа,

Караккайның

Караа-ла соок,

Хөлүгүрү-

Көк ыт дижир.

* * *

Айдың дүне

Аккыр хөвең,

Хөвеңнезе-

Көк-көк даглар,

Дагландырза-

Дазыр хову,

Ховулаза-

Кокай акый,

Акыйлаза-

Аңчы Чаамай,

Чааңмайда-

Шары кежи,

Кештендирзе-

Хемниң ооруу,

Соруглаза-

Орук, доскуул,

Доскуулдаза-

Дошкун ая,

Аялаза-

Аңның изи,

Истелдирзе-

Ийи кедег,

Кедеглезе-

Кесте согун.

 


 

Обновлено 27.01.2013 10:37